ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਉਤਾਰ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖ਼ਬਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 1000 ਰੁਪਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਰਕਮ ਨਾਲ “ਕਰੋੜਪਤੀ” ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਸਕੀਮ ਜਾਂ ਆਫਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਰਿਆਲ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਇਆ ਲਗਭਗ 1 ਕਰੋੜ 38 ਲੱਖ ਈਰਾਨੀ ਰਿਆਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦਿਲਚਸਪ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਮੰਦਹਾਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਕੀਮਤ ਕਰੀਬ 18 ਲੱਖ (1.8 ਮਿਲੀਅਨ) ਰਿਆਲ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਗਿਰਦੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਬੂਤ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਅਸਰ
ਈਰਾਨ ਦੀ ਕਰੰਸੀ ਦੀ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਆਰਥਿਕ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਰਕੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਖੇਪਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਮਦਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਸਰੋਤ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਤੇਲ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਰੀੜ੍ਹ ਦੀ ਹੱਡੀ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਖਜ਼ਾਨੇ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਮੁਦਰਾ ਦੀ ਕਮੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੋਰ ਡਿੱਗਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਆਈ ਮੰਦਗੀ
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਹਾਲੀਆ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। 28 ਫਰਵਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਸਥਿਤੀ ਦੌਰਾਨ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਿਆਲ ਸਥਿਰ ਰਿਹਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਆਯਾਤ (imports) ਕਾਫੀ ਘੱਟ ਹੋ ਗਏ ਸਨ।
ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਹਾਲਾਤ ਕੁਝ ਸਧਾਰਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਗਿਰਾਵਟ ਆਉਣੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਨੇ ਹੋਰ ਗਤੀ ਫੜੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਹਿਰ ਵੀ ਚਿੰਤਿਤ ਹਨ।
ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ
ਅਰਥਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਰਿਆਲ ਦੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਨਾਲ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਬੇਕਾਬੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਈਰਾਨ ਕਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਆਯਾਤ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ, ਦਵਾਈਆਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕੱਚਾ ਮਾਲ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਡਾਲਰ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਘੱਟਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵਧੀ
ਰਿਆਲ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਲੋਕ “ਕਰੋੜਪਤੀ” ਬਣਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਕੀਕਤ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਸਕਤੀ (purchasing power) ਘੱਟਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਹਿੰਗਾਈ ਵਧਣ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰੋਜ਼ਮਰਾ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਣਾ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਿਡਲ ਕਲਾਸ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਵਰਗ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।
ਕੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਹੋਰ ਵੀ ਡਿੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਹੋਰ ਗਹਿਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜੇਕਰ ਕੂਟਨੀਤਿਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਹੱਲ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਈਆਂ ਜਾਂ ਘੱਟ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਿਆਲ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਥਿਰਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਨਤੀਜਾ
ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਈਰਾਨੀ ਰਿਆਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦੇਖ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਦਿਲਚਸਪ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਘੱਟ ਪੈਸਿਆਂ ਨਾਲ “ਕਰੋੜਪਤੀ” ਬਣ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਹਕੀਕਤ ਕਾਫੀ ਗੰਭੀਰ ਹੈ। ਇਹ ਈਰਾਨ ਦੀ ਡਿੱਗਦੀ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ, ਵਧਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਖੇਡ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਸੰਕਟ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਰ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
