ਭੂਮਿਕਾ: ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਜਨੂੰਨ ਹੇਠ ਲੁਕਿਆ ਮੌਤ ਦਾ ਵਪਾਰ
(ਪੰਕਜ਼ ਸੋਨੀ) ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਟ ਨੂੰ ਇੱਕ ਧਰਮ ਵਾਂਗ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ. (IPL) ਨੂੰ ਖੇਡਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਚਮਕ-ਧਮਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ (Betting) ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਦੀ ਖੇਡ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮੌਤ ਦਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਜਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਅਕਸਰ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵੱਲ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਪੰਕਜ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਘਰ ਚਲਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੱਟੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਦਾ ਕਤਲ ਹੈ ਜੋ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੇਆਮ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੱਟੇ ਦੇ ਅੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਨਾਕਾਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।
### **ਘਟਨਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ: 8 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਖੁੱਲ੍ਹਿਆ ਸੱਚ ਦਾ ਪੰਨਾ**
ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੇ ਰੇਗਰ ਚੌਂਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਪੰਕਜ, ਜੋ ਆਰ.ਓ. (RO) ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, 6 ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਦੁਨੀਆ ਛੱਡ ਗਿਆ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਵਿਗੜੀ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੜਬੜੀ (Food Poisoning) ਕਾਰਨ ਅਜਿਹਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਬਠਿੰਡਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭੱਜ-ਨੱਠ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਹੋਰ ਹੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਸੀ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ‘ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਵਸਤੂ ਦਾ ਸੇਵਨ’ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਇਨਸਾਨ ਅਜਿਹਾ ਕਿਉਂ ਕਰੇਗਾ?
ਮੌਤ ਦੇ 8 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਪੰਕਜ ਦਾ ਲਿਖਿਆ **’ਸੁਸਾਈਡ ਨੋਟ’** ਮਿਲਿਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲ ਗਈ। ਉਸ ਨੋਟ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਦੀ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਦਰਜ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੰਕਜ ਨੇ ਘੁੱਟ-ਘੁੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦਬਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਈ.ਪੀ.ਐਲ. ਦੇ ਸੱਟੇ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਸ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ‘ਤੇ **30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ** ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ।
### **ਬੁੱਕੀਆਂ ਦਾ ਆਤੰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਸ਼ੱਦਦ**
ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਰ-ਜਿੱਤ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਨੌਜਵਾਨ ਪੈਸੇ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੁੱਕੀ (Bookies) ਅਤੇ ਵਸੂਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਏਜੰਟ ਉਸ ਦਾ ਜਿਊਣਾ ਦੁਭਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਕਜ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਇਆ। ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਨੋਟ ਮੁਤਾਬਕ:
1. **ਲਗਾਤਾਰ ਧਮਕੀਆਂ:** ਦੇਣਦਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਧਮਕਾ ਰਹੇ ਸਨ।
2. **ਆਈ.ਡੀ. (ID) ਦਾ ਦਬਾਅ:** ਬੁੱਕੀ ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਿੱਜੀ ਆਈ.ਡੀਜ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਲੈਕਮੇਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
3. **ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਨਾਮੀ ਦਾ ਡਰ:** ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਅਕਸਰ ਸਮਾਜਿਕ ਡਰ ਕਾਰਨ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਇਹ ਅਪਰਾਧੀ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ।
ਪੰਕਜ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੁਭਾਸ਼ ਚੰਦਰ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ ਕਿ ਪੰਕਜ ਦਾ ਇੱਕ ਅਖੌਤੀ ‘ਦੋਸਤ’ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਦੋਸਤ ਅਕਸਰ ਘਰ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਪੰਕਜ ਨੂੰ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੋਸਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ?
### **ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ: ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ**
ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕੋਈ ਗੁਪਤ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਗਲੀਆਂ-ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪਸ ਅਤੇ ਲੋਕਲ ਬੁੱਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਰੇਆਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
* **ਖ਼ੁਫ਼ੀਆ ਤੰਤਰ ਦੀ ਫੇਲ੍ਹਤਾ:** ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ 30 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦਾ ਸੱਟਾ ਖੇਡ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਕੀ ਸਥਾਨਕ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ? ਕੀ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਮੁਖ਼ਬਰ ਇੰਨੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ?
* **ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਕਮੀ:** ਅਕਸਰ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਲਿਸ ਛੋਟੇ-ਮੋਟੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਵੱਡੇ ‘ਮਗਰਮੱਛ’ (ਮੁੱਖ ਬੁੱਕੀ) ਹਮੇਸ਼ਾ ਬਚ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
* **ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ:** ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਆਨਲਾਈਨ ਗੇਮਿੰਗ ਅਤੇ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਵਾਲੀਆਂ ਐਪਸ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਠੋਸ ਕਾਨੂੰਨ ਨਾ ਹੋਣਾ ਵੀ ਅਜਿਹੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੱਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
### **ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਦਰਦ: ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਗਏ ਸਵਾਲ**
ਪੰਕਜ ਦੀ ਪਤਨੀ ਰਿਸ਼ੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਾਸੂਮ ਬੇਟਾ ਹੁਣ ਕਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਜਿਉਣਗੇ? ਪਤਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਕਜ ਨੇ ਕਦੇ ਵੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਸਿਆਂ ਦੀ ਤੰਗੀ ਜਾਂ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦਾ 6 ਸਾਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਅੱਜ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਪਾਪਾ ਕਦੋਂ ਆਉਣਗੇ?” ਇਹ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਸਮਾਜ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਲਤ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
### **ਸਮਾਜਿਕ ਚੇਤਨਾ ਦੀ ਲੋੜ: ਸੱਟਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਲਾਇਸੰਸ ਹੈ**
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕਦੇ ਵੀ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਗਣਿਤ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ‘ਘਰ’ (ਬੁੱਕੀ) ਹਮੇਸ਼ਾ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਮ ਆਦਮੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਾਰਦਾ ਹੈ।
* **ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਾਂਝ:** ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਬਦਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ।
* **ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਰਿਪੋਰਟ:** ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬੁੱਕੀਆਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਤੁਰੰਤ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
### **ਸਿੱਟਾ: ਹੁਣ ਜਾਗਣ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ**
ਫਾਜ਼ਿਲਕਾ ਦੀ ਇਹ ਘਟਨਾ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੱਜ ਵੀ ਅਸੀਂ ਅਤੇ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨਾ ਜਾਗਿਆ, ਤਾਂ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿੰਨੇ ਹੋਰ ‘ਪੰਕਜ’ ਇਹਨਾਂ ਬੁੱਕੀਆਂ ਦੀ ਭੇਂਟ ਚੜ੍ਹ ਜਾਣਗੇ। ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ (ਧਾਰਾ 194) ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ, ਸਗੋਂ ਉਹਨਾਂ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਜੇਲ੍ਹ ਦੀਆਂ ਸਲਾਖਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸੁੱਟੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਹੱਸਦੇ-ਵੱਸਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
**ਸਾਡੀ ਅਪੀਲ:** ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਦਦ ਮੰਗੋ। ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 30 ਲੱਖ ਜਾਂ 30 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ।
